|
|
GESCHIEDENIS SRI LANKA
Sri Lanka ontwikkelde al ruim 2000 jaar geleden een rijke beschaving. De grote koninkrijken van Anuradhapura en Polonnaruwa (tot 1215) waren sterk in zowel economisch als in cultureel opzicht. Het Boeddhisme veroverde in deze periode de positie van staatsgodsdienst. Dat is nog steeds te zien aan de indrukwekkende architectuur uit die tijd in de voormalige hoofdsteden. De resten van de klassieke tempels en paleizen tonen het hoge niveau van de schilder- en beeldhouwkunst.
De Singalese bevolking verstond ook al vroeg de kunst van het irrigeren. Vanaf de 3e eeuw voor Christus ontwikkelden zij wijdvertakte bevloeiingssystemen. Eerst met garden walletjes om rivierwater in de juiste richting te sturen, vervolgens met steeds grotere waterbekkens, verbonden aan vernuftige stelsels van kanalen. Veel van die antieke waterreservoirs zijn nu de beroemde kunstmatige meren met een rijk vogelleven. In de 12e eeuw verwierf Sri Lanka hiermee zijn positie van belangrijk rijstexporteur.
Het verval sloeg snel daarna toe. Indiase vorsten veroverden het eiland en onbekwame bestuurders zorgden voor verdeeldheid. De bevolking trok naar het zuiden om te ontkomen aan de aanvallen van de grote noorderbuur. Verwaarlozing van het irrigatiesysteem degradeerde de eens zo bloeiende, efficiënte rijstbouw tot armzalige veldjes. De opbrengst kelderde tot onder de behoefte voor eigen gebruik en het land moest voor het eerst rijst gaan importeren. Gelukkig leverden peper en kaneel daartoe voldoende middelen.
De Aziatische handel in specerijen trok de aandacht van Europese handelaars. Sri Lanka lag strategisch op de route naar het oosten en zou 450 jaar onderwerp worden van Europese bemoeienis. Als eersten arriveerden in 1505 de Portugezen die het eiland de naam Cilao gaven. Zij maakten gebruik van de verdeeldheid onder de elkaar bestrijdende koninkrijkjes. De Portugezen vestigden zich vooral in de kustgebieden waar de tempels moesten plaatsmaken voor katholieke kerken en forten. Ze brachten de handel in specerijen en edelstenen tot grote bloei en bouwden een haven in Colombo.
Begin 17e eeuw probeerden de Portugezen ook het binnenland te veroveren, waar de koning van Kandy het nog altijd voor het zeggen had. Om de Portugezen te verdrijven verzekerde hij zich van de steun van de VOC, in ruil voor het exclusieve recht op export van kaneel en olifanten. De Nederlanders veroverden in 1640 Galle en Negombo. Na een wapenstilstand volgde in 1650 Colombo waar de gouverneur zijn residentie vestigde. Het laatste Portugese bolwerk, Jaffnapatnam in het noorden, viel in 1658, waarna de VOC de wereldhandel in kaneel definitief in handen kreeg.
Zeylon, zoals de Nederlanders het eiland noemden, groeide uit tot de belangrijkste VOC- vestiging na Batavia. Maar de verstandhouding met de koning van Kandy was niet best. Na een periode waarin spanningen en rust elkaar afwisselden, brak in 1760 een oorlog uit die zes jaar zou duren. De overwinning was voor de VOC, die daarmee meteen alle rechten op de kuststreken afdwong. De macht werd gevestigd in de grootste forten aan de kust: in Colombo, Galle en Jaffnapatnam. De Republiek der Nederlanders stuurde predikanten om de door de Portugezen gedeeltelijk tot het katholicisme bekeerde Singalezen en Tamils voor het protestantisme to winnen. De Nederlandse kerken, scholen en vertaalde religieuze geschriften brachten onmiskenbaar een proces van kerstening en alfabetisering op gang, maar het boeddhisme bleef de belangrijkste religie, met Kandy als middelpunt.
De heerschappij van de Nederlanders duurde 140 jaar, dertien jaar korter dan die van de Portugezen, maar had veel meer invloed. De VOC had vrijwel de volledige handel met het buitenland in handen. Galle in het zuiden, vanaf 1664 de waste uitvoerhaven voor kaneel, was een van de belangrijkste vestigingen op het eiland. De vele Nederlandse bouwwerken, leverden Galle de bijnaam 'Holland in de tropen' op en vormen nu een belangrijke toeristische trekpleister.
In Europa veroorzaakte de Franse revolutie aan het eind van de 18e eeuw grote bestuurlijke verschuivingen. Mede daardoor verloor de VOC veel van zijn macht, waarna de Britten zonder veel moeite het eiland konden overnemen. Zij noemden het Ceylon. Ook de Britse periode heeft bijna anderhalve eeuw geduurd, van 1802 tot 1948. De Britten legden de basis voor de tegenwoordige politiek en economie.
Als eerste buitenlandse macht brachten ze het hele eiland, inclusief het koninkrijk Kandy, onder één bestuur. Voortbouwend op, de basis die de Nederlanders hadden gelegd, richtten ze Ceylon verder in als exporteur van tropische gewassen. De aanleg van wegen en spoorwegen stond in dienst van het vervoer tussen de plantages en de havens. De Britten ontdekten bovendien dat de glooiende heuvels en het milde klimaat op het eiland zich bij uitstek lenen om thee in vele soorten en van voortreffelijke kwaliteit te verbouwen. Sindsdien is Ceylon synoniem voor thee.
Ceylon kreeg in 1948 de onafhankelijkheid terug, maar maakte zich pas in 1972 los van het Britse koningshuis om een republiek te worden onder de naam Sri Lanka.
Nog altijd is landbouw de belangrijkste bron van inkomsten. Een derde van het landbouwgebied wordt gebruikt voor rijstbouw. Rijst is de basis van de dagelijkse maaltijd, maar wordt nog altijd kleinschalig verbouwd. Daardoor blijft de opbrengst achter bij het binnenlands gebruik en moet Sri Lanka ook nu nog rijst importeren. Schaalvergroting moet uitkomst brengen, maar de meeste boeren zijn te arm om te kunnen investeren.
Sri Lanka is `s werelds grootste exporteur van thee. Andere belangrijke exportproducten zijn rubber en kokosnoten, koffie, cacao, kaneel, en arecanoten. De kokosnoot is overigens ook in eigen land niet weg te denken. Sri Lankanen gebruiken alle onderdelen: zelfs arak, de lokale whisky, wordt gemaakt van kokosmelk.
|
