DAG 2

WANDELING  DOOR  FUNCHAL

MEER INFO FUNCHAL

Een karig ontbijt is ’s morgens mijn deel: 1 broodje, kluitje boter, lepel jam, wat aanlengsap en koffie. De volgende dagen neem ik mijn eigen beleg mee: kaas en knoflookworst die ik in een buurtwinkel koop. Eerst ga ik wisselen bij de Volksbank (jawel) en enkele excursies boeken bij een reisbureau. Van daaruit wandel ik naar Reid's Hotel ( waar Winston Churchill vaak logeerde en schilderde), kaarten kopen, foto's vanuit een miradouro maken, koffie drinken en zo. aan de westkant van de stad. Mooie uitzichten op resort hotels, er is hier echter weinig strand. Het eiland is van vulkanische oorsprong. Veel keien op kust, deze veroorzaken door de ferme golfslag een mooi ruisend, ritmisch geluid. Uitgebreide jachthaven. Terug naar hotel, mijn jas wegbrengen, want het weer is schitterend geworden. 

Verder naar oostzijde van de stad. Ik passeer de twee rivieren en kom in Oud-Funchal, dat momenteel meer als een vissersdorp uitziet. Witbepleisterde huizen, rode pannendaken, allemaal in eigen stijl. Fort en oude kerk bekijken. Panorama's over de stad die in een soort kom pal aan zee ligt. 

Via enkele canyons (hier wonen ook armere inwoners) kom ik helemaal boven, waar enkele uitzichtpunten met mooie uitzichten op de stad liggen. Van hieruit neem ik een andere weg terug.  Onderweg gebruik ik ergens "caldo verde" ; dit is soep met kruiden, spinazie e.d., heel lekker! 

Tot 9 uur blijf ik 's avonds op mijn kamer; cryptootjes oplossen, muntjes voor Clim selecteren, lezen, t.v. kijken. Daarna pilsjes pakken in verschillende kroegjes om de hoek. Op de markt is ter gelegenheid van Karnaval een orkest, de Black Company geheten (inderdaad allemaal zwarten), die funk en rap ten gehore brengen. Hier, in Madeira?  De kroegen sluiten vroeg, de meeste al vóór tien uur. Meestal kan ik  er wel een vinden die tot elf uur open is.  

Impressies van het comfortabele, beroemde hotel Reid’s. Vanaf de zee is het hotel te bereiken met een lift. Een pilsje in de lounge kost me een vermogen. Gedurende vele jaren was dit het favoriete hotel van Winston Churchill. Hij placht hier tot rust te komen door te schilderen.  

DAG 3

FUNCHAL - MONTE – KARNAVALSOPTOCHT  FUNCHAL

Directe bus naar Monte (eerst vertrekpunt uitzoeken, heeft nogal wat voeten in aarde), de rit duurt een half uurtje.  Monte ligt op een hoogte van duizend meter pal boven Funchal. Ik bezichtig er het antieke kerkje met trappen. Veel tuinen in de omgeving, een waar lustoord is de juiste omschrijving voor deze plek.  

Twee speelse sculpturen op het terras van het paleis van Ferdinand II, de voormalige keizer van Oostenrijk

Ik bezoek langdurig het Monte Palacio (ooit behorend aan de laatste keizer van Oostenrijk), de Tropical en Oriental Gardens.  Mooie uitzichtpunten.  Hier is enkel flora te zien: azalea's, protea's, pijnbomen en sequioa-bomen, Khoi Fish vijvers (nou ja, die mooie Japanse karpers behoren natuurlijk tot de lokale fauna).  

Jardim Palacio, bijzonder fraaie tuinen

Tobaggons bekijken, dit zijn houten sleden die naar beneden suizen.  Kosten fl 25 per persoon voor 2 km, een duur toeristengrapje waaraan ik niet meedoe. Veel bezoekers zijn van middelbare en vergevorderde leeftijd, waaronder verwoede fotografen met heel antieke camera's, Engelsen natuurlijk.  Ik slaag er in een mooi zelfportret te maken in een verkeersspiegel.  Ik ga met de bus terug.  

Karnaval is op Madeira een populair volksfeest met een Braziliaans tintje

DE  HOOFDSTAD  FUNCHAL

De naam Funchal is afkomstig van funcho, venkel.  Zarco noemde de plek waar hij in 1420 aan land stapte naar het daar toen overal groeiende, geurige en in volle bloei staande kruid. De hoofdstad van het eiland heeft in de vorige eeuw het ooit even welvarende Machico achter zich kunnen laten. In 1895 werd de Molhe da Pontinha aangelegd, een langgerekte golfbreker, in het midden waarvan het kleine versterkte eilandje Loo Rock troont. Ook aan de eilandzijde van de Avenida do Mar treffen we verdedigingswerken, zoals het in 1520 gebouwde Palácio de Sáo Lourenço, dat met zijn waarschuwend geheven kanonnen de stad moest verdedigen tegen de aanvallen van piraten. In de 19e eeuw werd het verbouwd tot de residentie van de twee gouverneurs, een civiele en een militaire.  

 TROTTOIRPATRONEN

Het loont de moeite om in Funchal uw blik af en toe op de grond te richten, als eerbetoon aan de bescheiden kunst van de stratenmaker.  In de Zona Velha bestaan de straten uit door de zee perfect rond gepolijste keitjes, op grootte geselecteerd en in cement gevat.  Slijten doen deze stenen niet en het regenwater kan er snel door worden afgevoerd Funchals centrale plein, de Praya do Municipio, heeft een elegante bestrating in de vorm van reeksen waaiers van duifgrijs basalt op een witmarmeren ondergrond. Flamboyanter is de Avenida Arriaga met een zwart-wit mozaïek met heraldische motieven. In sommige delen van de stad wordt de sierbestrating onderbroken door treurige littekens van asfalt, die de plaats markeren waar de straat moest worden opengebroken, maar de oude kunst van  het stratenmaken is nog niet verdwenen: onlangs werd de Praga de Cristováo Colombo ten zuiden van de kathedraal opnieuw bestraat met daarin het wapen van Madeira, en verschenen de caravela, het kompas, de glijstoel en de wijntransporteurs in de noordwestelijke hoek van het eiland.  

De 'Arbeidersmarkt' is een van de boeiendste en kleurrijke bezienswaardigheden van Madeira.  Het is er bedrijvig en naast voedsel ligt alles uitgestald wat Madeira te bieden heeft.  Vrijdag is de beste dag voor een bezoek, want dan komen alle boeren uit de wijde omtrek naar de markt om er hun producten te verkopen.  Daarvoor wordt de markt uitgebreid met kramen in de straatjes eromheen en op het parkeerterrein aan de Rua de Carlos I. Zelfs als u niet van plan bent iets te kopen, is het aanzicht alleen al de moeite waard, vooral de bloemenkraampjes met hun in klederdracht uitgedoste verkoopsters bij de ingang van de overdekte markt en de groentestallen op de begane grond.  Alleen als u van het schoonmaken en fileren van vis de rillingen krijgt, moet u de kelders maar overslaan.  De prijzen voor bijvoorbeeld fruit en vis zijn zo laag dat u zich gemakkelijk een voorstelling kunt maken van het inkomen waarvan de meerderheid van de boeren (en vissers) moet rondkomen.  Maar altijd schieten er nog wel een paar escudo’s over om een lot te kopen, met die ene kans dat alle geldzorgen ooit voorgoed voorbij zullen zijn.  

Als u de aangegeven route door het museum volgt, bewaart u het beste voor het laatst.  U begint dan boven bij de geborduurde miskledij, de geïllustreerde en in bewerkt leer gebonden gezangenboeken en het houtsnijwerk.  Sommige van de heiligenbeelden zijn ontroerend, maar twee werken springen boven alles uit: een 16e-eeuwse Maagd met Kind in kamer 2 en een uitbundig versierde crucifix in kamer 6-7.  Beide kunstwerken zijn een schenking van de Portugese koning Manuel 1 (1490-1520) aan het eiland.

Beneden hangen de 19 schilderstukken die het hoogtepunt van de collectie vormen, en ze komen daar na hun schoonmaak- en restauratiebeurt schitterend en in al hun keurenrijkdom tot hun recht.  Er zijn triptieken, drieluiken met een religieus tafereel in het centrum, met aan de zijkanten de portretten van de opdrachtgevers, geknield en in gezelschap van hun patroonhéiligen.  Het beste voorbeeld daarvan is wellicht de Deposition, de Kruisafname, geflankeerd door de portretten van Simon Acciaiuoli, een Italiaanse koopman, en zijn vrouw.  Op een ander zien we St. Jacobus en St. Filips met aan hun zijde leden van de familie van Simon Gonçalves da Cámara, de kleinzoon van de ontdekker van Madeira, Zarco.  

Langs de kust

Dit is typisch een wandeling voor als je net op Madeira bent aangekomen (zoals ik dus) en vanuit de hotelzone de weg naar het centrum wilt verkennen.  Rustig lopend duurt dit een halfuur.  De Estrada Monumental, de weg door de hotelzone, is een drukke verkeersader die Funchal met het westelijk deel van het eiland verbindt. Een nieuwe snelweg tussen Funchal en Ribeira Brava heeft een deel van dit verkeer overgenomen, maar er zijn wel nog prachtige uitzichten.  Dat is vooral mooi ter hoogte van Reid's Hotel, waar de naam verandert in Avenida do Infante.

1 AVENIDA DO INFANTE

Links ziet u enkele fraaie art deco-villa's en rechts achtereenvolgens het Savoy Hotel en het nieuwe Casino Parkhotel.  Het ronde gebouw van het casino in de tuin is in de jaren '70 in de vorm van een kroon ontworpen door Oscar Niemeyer, bekend door zijn werk in Brasilia, de hoofdstad van Brazilië. In de buurt staan ook de monumentale beelden van twee belangrijke historische figuren van Madeira: te weten Chistoffel Columbus (in spaanstalige landen Colon genoemd) en Zarco, zie hieronder.

2 HOSPICIO DA PRINCESA

De openbare en goed onderhouden tuin rond dit ziekenhuis wordt weinig bezocht.  Het ziekenhuis is in 1859 gebouwd door Dofia Amelia, de vrouw van keizer Pedro I van Brazilië.Het sanatoriumvoor tbc-patiënten was een hommage aan hun aan deze ziekte gestorven dochter.

3 JARDIM DE SANTA CATARINA

Dit kleine park geeft met zijn bloeiende en van hun soortnaam voorziene bomen een voorproef)e op de plantenrijkdom van Madcira.  In het midden strooit de bronzen Semeador (Zaaier) uit 1919 zijn zaad over het gras. Aan de rechterkant van het park hebt u een goed uitzicht over de haven en het stadscentrum.  Een pad daalt af naar de Capela de Santa Catarina, naar zeggen in 1425 gebouwd door Constanga Rodriguez, de vrouw van Zarco, de ontdekker van het eiland. Het is daarmee Madeira’s oudste kerk. Het eerbiedwaardige gebouwtje is gesloten en staat er verwaarloosd bij.  

4 AVENIDA DO MAR

Voor liefhebbers van schepen is het zicht op de wirwar van activiteiten op het water hier een genoegen.  Als u geluk hebt, ligt er een van die enorme passagiersboten of een hooggemast zeiljacht.  U kunt er het lossen van vracht of containers volgen of toekijken bij een scheepsreparatie.  Langs de Avenida do Mar is ook de jachthaven, met daarbij een paar goede visrestaurants.

Bezienswaardigheden

Als u vlak voor het drijvende restaurant rechtsaf gaat, belandt u op de pier van de jachthaven.  Dat is de moeite waard voor het uitzicht op de stad en voor de kleurrijke graffiti die de varende bezoekers uit Amerika en Europa op Madeira hebben achtergelaten. De brede hoofdstraat van Funchal, de Avenida Arriaga, werd rond de eeuwwisseling aangelegd voor rijtuigen en erlangs staan schaduwrijke bomen en banken.  Madeirenzers maken hier vooral tegen de avond graag een wandeling en een praatje.  Langs de Avenue staan herenhuizen en er zijn vele winkels en kunstgaleries.  

1 ROTUNDA DO INFANTE

De rotonde is vernoemd naar de Infante, prins Hendrik de Zeevaarder, die zelf nooit Madeira bezocht, maar in 1420 Zarco uitzond om het eiland voor Portugal in bezit te nemen.  Het nieuwe winkelcentrum telt een groot aantal luxe winkels, speciaal gericht op welgestelde passagiers van cruiseschepen.

2 CASA DO TURISTA

Het Casa do Turista, of  'The Famous Shop' zoals het ook wordt genoemd, is een elegant ingericht huis met een fraai stucplafond.  Het lijkt met zijn aanlokkelijke collectie borduurwerk en serviesgoed meer op een museum dan op een winkel.  Tot de voorraad behoren de fraaiste kunstnijverheidsartikelen van Madeira en Portugal.

3 TEATRO MUNICIPAL

Het gemeentelijk theater is uit 1888 en heeft, net als het kleine theater in Versailles, boven elkaar gebouwde loges.  De foyer doet ook dienst als tentoonstellingsruimte en daardoor kunt u er ook overdag binnenlopen of iets nuttigen in de vanaf de straatkant bereikbare theaterbar, die met zijn beschaduwde binnenterras een geliefde ontmoetingsplaats voor de bohémiens onder de Madeirenzers is.  Naast het theater een nog rijker versierd gebouw, nu in gebruik als showroom van Toyota, waarvan de azulejos een beeld geven van hoe in de jaren '20 de toeristen in hangmatten over het eiland werden gedragen en in toboggans van Monte afraasden. Er tegenover bevindt zich de kleurrijke Jardim de Sáo Francisco (zie p. 43), een tropisch parkje, aangelegd op de plaats van het in 1834 afgebroken franciscanen klooster.

4 PALACIO DE SÀO LOURENÇO

Het volgende gebouw rechts, met zijn buikige crèmekleurige muren, is het fort van St.-Laurentius, gebouwd in de 16e eeuw om Funchal te verdedigen tegen de aanvallen van piraten.  Het is nog altijd het hoofdkwartier van de Portugese strijdkrachten. Bewapende soldaten bewaken de hoofdingang, maar het heeft een klein, voor publiek geopend museum.Er tegenover ligt het VVV-kantoor en ook de Adegas de Sao Francisco (wijnkelders) die de moeite van een bezoek zeker waard zijn.

5 MONUMENTO  A  JOAO GONÇALVES  ZARCO

Vlak bij het paleis, in het hart van Funchal, staat het monument van Zarco, de ontdekker van het eiland. Het standbeeld werd gemaakt door de Madeirenzer beeldhouwer Francisco Franco en in 1934 onthuld.  Aan de noordwestkant van het plein zien we het fraaie gebouw van de Banco de Portugal met zijn fantastische decoraties van in marmer en grijs basalt uitgehakte guirlandes, fruitmanden en menselijke figuren, die een prachtig contrast vormen met de glanzend witte muren. Tegenover de Avenida Zarco zetelt het eilandparlement in een gebouw met een enorme bezegelde hal en een fontein op de binnenplaats.  De ernaast gelegen Banco Nacional Ultramarino bezit in de ingang een art deco-lamp in de vorm van een zeemeermin, het symbool voor de handel.

6 SE  (Kathedraal)

De kathedraal  ligt aan het einde van de Avendia Arriaga en daar hebben de bloemenverkoopsters in hun kleurrijke klederdrachten een plaatsje gevonden (hier kunt u de wandeling tussen de rivieren volgen). Zuidelijk van de kathedraal ligt een warnet van straatjes, een aardig voetgangersgebied met steeds meer moderne winkeltjes. Twee straten verder is de Alfándega, het vroegere douanekantoor, gebouwd in de 16e eeuw en nu zetel van het eilandparlement.  

DE  OUDE  STAD

De Zona Velha (oude stad) van Funchal is dat enerverende gebied waar enerzijds de armzaligste krotten staan en anderzijds in restaurants en bars op de verwende smaak van toeristen wordt ingespeeld.  De wijk ziet er hier en daar nog wat verwaarloosd uit, maar dat verandert snel.    

1 PRAIA DA AUTONOMIA

Op de rotonde staat het Monumento da Autonomia, ter ere van de autonome status die Madeira na de Anjerrevolutie van 1974 kreeg.  Het verbeeldt een zich van haar ketenen verlossende vrouw.  Hier stromen ook de twee door muren ingeperkte rivieren in zee uit.

2 LARGO DO CORPO SANTO

Dit kleine, met keitjes bestrate plein toont de contrasten in de Zona Velha.  Rechts liggen de vistrawlers op de helling van de werf van de Madeirense Scheepvaart-maatschappij en direct daarnaast liggen de eerste caféterrassen en visrestaurants.  Aan het plein staat ook het eenvoudige 16e-eeuwse visserskerkje Capela do Corpo Santo, en iets verder het Fortaleza de Sáo Tiago, in 1614 gebouwd als onderdeel van de stadsmuren.  Er zijn plannen om het fort tot museum in te richten, maar op dit moment staat het leeg en zijn de deuren gesloten.  Rechts van het fort een steegje naar een mini-stenenstrandje, het Praia da Barreirinha, waar wat krakke-mikkige schuurtjes staan, de net gevangen vis wordt er wel eens te koop aangeboden.

NOG MEER INFO FUNCHAL

Kloppend hart van een groen eiland

Het schilderachtige Funchal is een juweel te midden van het weelderige natuurschoon van het eiland Madeira.

Funchal, gelegen aan de zuid - kust van het eiland Madeira, strekt zich uit in een boog om een wijde baai die door de bergen wordt beschut tegen de noordenwind. De stad, waar behalve het merendeel van de bedrijvigheid ook een derde van de bevolking van deze kleine archipel in de Arlantische Oceaan is geconcentreerd, is schuin tegen de berghelling aan gebouwd en wordt omgeven door tuinen, rietsuiker- en bananenplantages. Achter de Avenido do Mar, die langs de baai loopt, ligt, tussen de kathedraal en het fort Sao Lourenco, het centrum van de hoofdstad van Madeira. De met schitterende jacaranda's omzoomde hoofdstraat Avenida M. Arriaga is geheel volgens Portugese traditie bestraat met zwarte en witte tegels gelegd in de vorm van vierkante motieven. Via de bloemenmarkt achter de kathedraal komt men uit op het Praca do Municipio. Daar vlakbij staat een gebouw van lava, voorzien van een loggia met bogen, waarin het Museum voor Gewijde Kunst is gevestigd. Het Santa Catarinapark, vroeger een kerkhof, ten westen van de oude wijken, loopt vanaf een klein kapelletje, gebouwd in 1425 door de eerste bewoners van het ei¬land, trapsgewijs tegen een helling omhoog. Het Gemeentelijk Museum, gevestigd in een 18e - eeuws herenhuis, biedt tevens onderdak aan de bibliotheek en het aquarium. Het oplopende straatje Rua da Santa Clara loopt langs het Santa Clara - klooster uit 1492 tot aan de Quinta das Cruzes, omgeven door een mooie tuin. In dit voormalig woonhuis van de familie Zarco is nu het Kunstnijverheidsmuseum gehuisvest. In een halve cirkel rondom het oude centrum heeft de moderne stad zich uitgebreid tot aan de groen bergen. De schitterende botanische tuin, even buiten de stad, ziet uit over de zee en biedt op kleine schaal een overzicht van de weelderige flora op het eiland.

CIJFERS
Bevolking: 127 000 inwoners

WETENSWAARDIGHEDEN
• Hoofdstad van het autonoom gebiedsdeel Madeira
• Taal: Portugees
• Munteenheid: euro
• Godsdienst: Christendom
• Luchthaven: Santa Catarina (internationaal)

Tussenhaven op de Atlantische Oceaan

Funchal, eerste Portugees bolwerk op de route naar grote ontdekkingen, heeft altijd als pleisterplaats gediend voor zeelieden uit de hele wereld.

BEZIENSWAARDIGHEDEN
De kathedraal, het Gemeentelijk Museum en het aquarium, de markten, de Praca do Municipio, het Quinta das Cruzes (voormalig woonhuis van Zarco), het Museum voor Gewijde Kunst, het Santa Clara - klooster, de botanische tuin, de wijnkelders.

KLIMAAT
Zeeklimaat. Het hele jaar door zacht.
Gemiddelde temperaturen: 16° C in de koudste maand, 22° C in de warmste maand.

BRONNEN VAN INKOMSTEN
Landbouw: suikerriet, bananen, tropische vruchten (avocado's, mango's), groenten.
Handwerksnijverheid (borduur¬werk). Visserij. Tussenhaven. Toerisme.

In 1418 bereikte een expeditie onder leiding van Joao Gongalves Zarco en Tristan Vaz Teixeira, die door Hendrik de Zeevaarder op weg was gestuurd, de Madeira - archipel. Met de opdracht het eiland te koloniseren, vestigden de zeevaarders zich in 1420 met hun gezinnen aan de oever van de Baai van Funchal. Na eerst een groot deel van de zuidkust te hebben verkend lieten Zarco en de zijnen hun keus vallen op een goed beschutte plek aan de monding van vier bergstromen. Zo ontstond Funchal. Om te kunnen overleven staken de pioniers het dichte woud waarmee het eiland toen bedekt was in brand. De vlammenzee woekerde tijdenlang voort, waardoor de kolonisten enkel hun vege lijf konden redden door in een nabijgelegen smalle vallei te vluchten of door uit te varen. Op de kaalgebrande bodem bedreven de Portugezen rietsuikerteelt en wijnbouw. Al spoedig hadden de gewassen beslag gelegd op de hellingen rondom het stadje.

Christophorus Columbus verbleef hier aan het einde van de 15e eeuw enige tijd om zich te verdiepen in de zeevaartkunde en ontmoette er zijn latere vrouw. Ondanks aanvallen door zeerovers bleef de kolonie zich gestaag ontwikkelen. In 1508 kreeg Funchal stadsrechten en in 1514 kreeg het zijn eerste bisschop. Aan het begin van de 19e eeuw werd de hoofdstad van Madeira tot tweemaal toe bezet door de Britse vloot. Sindsdien zijn de Engelsen zich altijd voor het eiland blijven interesseren. Was Funchal eerst tussenhaven voor grote zeilschepen, naderhand werd het dat voor stoomschepen, die hier steenkool kwamen inslaan. Sinds de zware beproevingen die de stad in de Eerste Wereldoorlog heeft moeten doorstaan leidt Funchal een rustig bestaan.