's Nachts
gewekt door vuurwerk: Nieuwjaar is aangebroken! Ik werd 's nachts door ontploffend
vuurwerk gewekt; toen pas realiseerde ik me dat het Nieuwjaar was. Ik had er
niets van gemerkt. De Joden vieren dit feest op een andere datum, omdat ze een
afwijkende kalender hebben.
Het ontbijt was weer niet op tijd klaar, maar de Palestijnse Aysje
was zo goed om me eieren en broodjes voor onderweg mee te geven. Stipt om kwart
over zeven kwam een werkstudent me afhalen. Op het kantoor van Egged Tours was
het een chaos, want enkele tientallen reislustigen wilden een ticket kopen,
maar er was geen enkele functionaris aanwezig! Ik was gelukkig direct aan de
beurt; een ticket had ik al, dus ik hoefde alleen maar af te rekenen.
Veel nationaliteiten vertegenwoordigd
Bij de bus naar Haifa werden we opgevangen door een man en een vrouw. In tegenstelling
tot mijn verwachting bleek de vrouw de chauffeur te zijn en ging de man mee
als gids. Ze heetten respectievelijk Naomi en Efraim. Het was een kleine bus
met 20 zitplaatsen. Verbaasd zag ik dat een van de passagiers Signore Armando
Rapallo uit Rome was; die oude baas was behoorlijk actief in de weer! Enkele
andere passagiers:
Harry C., een Zeeuwse Jood die een uitkering genoot als voormalig
oorlogsslachtoffer.
Hij had als jongetje 3 jaar in een piepklein kamertje in
Amsterdam - Noord
ondergedoken gezeten.
Als gevolg daarvan leed hij nou aan claustrofobie;
Een naar schatting 35-jarige kalende homo uit San Francisco, die voortdurend
zijn videocamera hanteerde. Omdat hij Spaans sprak ontfermde
hij zich over
....
... een jonge Colombiaan ("Ein Schwartzer" zouden ze in het Jiddisch
zeggen).
Naarmate de reis vorderde scheen er tussen die twee iets moois
op te bloeien;
Een welgestelde zakenvrouw uit Boston (Joods);
Een schriele lerares Spaans uit Philadelphia (Joods);
Een zwijgende knaap uit Manchester met een leren broek;
Een Zuidafrikaan met zoontje uit zijn eerste huwelijk (Joods).
Zijn eerste vrouw was een overlevende uit het kamp Bergen - Belsen; afkomstig
uit het Hollandse Haarlem .
Het zoontje sprak dan ook nog enkele woordjes Nederlands;
Tenslotte zaten er nog twee Aziatische jongens in de groep, zij
wisselden met niemand een enkel woord. Zo te zien verstonden ze wel Engels.
Tocht langs de kust
Langs de kust ging het richting Haifa, dat in het noorden van het land
ligt. In de badplaats Herzliya pikten we nog enkele Japanners op. De kuststrook
bestaat uit een vlakte die vroeger moeras was; nu worden er voornamelijk
citrusvruchten geteeld. Via de plaatsen Nefthania, Nathanya en Cesarea
bereikten we het Carmelgebergte. De stad Haifa is gelegen op een uitloper
daarvan aan de mooie baai van Akko.
Bezoek aan Technikon in
Haifa
Allereerst brachten we een bezoek aan het Technikon, een
technisch museum dat op het universiteitsterrein ligt. Men vertoonde er
een diaklankbeeld met een ingesproken tekst van Kirk Douglas. Verder waren
er computersimulaties, maquettes en dergelijke. Signore Armando toonde
veel belangstelling voor "civil engineering", dat bleek ook
zijn vroegere beroep te zijn; vandaar dat hij voor een Italiaan zo goed
Engels sprak. Ongevraagd vertelde hij me ook over zijn gebroken heup,
reden waarom hij steeds die wandelstok bij zich had.
Mooi Bahaitempel schitterend
gelegen
Na het Technikon stonden bezoeken aan een Carmelitessenklooster, de Eliasgrot
(voor verdere informatie: zie de Bijbel en hieronder), een beeldentuin met gestroomlijnde
sculpturen van de Zwitserse kunstenares Ursula Maldin en de korte, maar wel
mooie kabelbaan op het programma. De Bahai-tempel maakte echter de diepste indruk
op mij; schitterend gelegen op de hellingen, zeer esthetisch vormgegeven en
omringd door prachtig onderhouden tuinen en parkjes. In één woord
magistraal. Ook het interieur van de tempel zag er allerlieflijkst uit. Graag
had ik er langer willen verpozen, maar dat lag niet in de planning.
Bahai-tempel (Haifa,Israel)
Centrum van het bahaigeloof
Het
spectaculairste gebouw in Haifa werd gebouwd als een gedenkteken aan
de Bab, die de Bahai - religie stichtte en de komst van de Bahai-profeet Baha'ullah voorspelde. De enorme tempel met gouden
koepel domineert de stad en vereert de marteldood in 1850 van de Bab,
wiens stoffelijk overschot verborgen werd gehouden tot hij kan
worden begraven op de plaats die Baha'ullah in 1890 voor hem
aanwees.
Haifa is het wereldhoofdkwartier van het
Bahaigeloof en de tempelarchitectuur weerspiegelt het ethos van een
wereldreligie die de eenheid van alle religies onderwijst. In het
Bahai - geloof verschijnen boodschappers van God, zoals Mozes, Jezus
en Mohammed, door de geschiedenis heen om eenzelfde boodschap te
verkondigen die past bij de sociale behoeften van die tijd. Aldus
combineert de tempel westerse en oosterse stijlen, met Romeinse
zuilen, Grieks - Korinthische kapitelen en oosterse bogen.
Met een koepel opgebouwd uit 12.000 tegels met
bladgoud, geschraagd door een mausoleum van steen uit het Italiaanse
Chiampo en zuilen van roze graniet uit Baveno, vormt de extravagante
tempelfaçade een sterk contrast met het bescheiden interieur. Het
graf zelf bestaat uit twee smalle kamers: een bidkamer en het
vertrek met de heiligentombe. Buiten de tempel liggen de magnifieke
Perzische Tuinen, geplant in 1909, met stenen pauwen en adelaars
tussen de keurig onderhouden planten. Elk jaar komen duizenden Bahai
- volgelingen voor een pelgrimage naar de tempel.
"Wij willen
alleen het goede der wereld [..] Dat alle naties zich verenigen in
het geloof"
Baha'ullah, profeet van het Bahai - geloof
Naomi, een zelfbewuste Sabra vrouw
Aan de voet van de Carmel werd geluncht in een Arabisch (ja hoor, alweer!)
restaurant. Ik at er onder meer kippensoep en hete chilipaté met pita.
Ondertussen voerde ik een geanimeerd gesprek met de 27 - jarige buschauffeur
Naomi. Ik kon uitstekend met haar overweg. Ze was erg goedlachs en ze had een
verblindend gaaf gebit. Ze vertelde me over haar voormalige Nederlandse vriendje
Jaap, waarmee ze in de kibboets haar eerste erotische ervaringen had opgedaan.
Ze was een echte, gebruinde Sabra: open, recht-door-zee en voor de duivel niet
bang. Ik bewonderde haar echt. Ze riep bepaalde gevoelens bij me op en ik had
het dan ook niet alleen bij praten willen laten.
In de
voetheuvels van de Karmelberg in Noord - Israel ligt een van de
weinige plaatsen in het land waar je joden, christenen en moslims
gezamenlijk kunt zien bidden. Elias wordt traditioneel gezien als de
profeet van gramschap. Hij zonderde zich of in woestijnen en
gebergten, en verborg zich in grotten. Dit is de grot waar profeet
Elias zich zou hebben verschuild voor Achab en Izebel, de toenmalige
koning en koningin, omdat hem een straf wachtte voor het bestrijden
van hun afgoderij. Het is ook de vermeende locatie waar Elias later
een religieuze school oprichtte.
De grot — blootgelegd bij opgravingen in de
jaren ‘50 van de vorige eeuw — heeft een klein altaar en wordt
overzien door een klooster van de karmelieten, de door Elias
geïnspireerde christelijke orde. Christenen geloven dat ook Jezus en
zijn familie in deze grot schuilden op de terugweg uit Egypte bij
hun vlucht voor koning Herodes. Voor moslims is Elias een groene
profeet, die staat voor frisheid van geest, en tijdens het Britse
mandaat over Palestina werd de locatie woqf el-Hadra (het groen)
genoemd. Joden zien Elias als een 'beschermengel' en in joodse
legenden verschijnt de profeet in tijden van nood. Vanuit het geloof
dat Elias niet is gestorven, maar met Pesach ten hemel reed in een
strijdwagen van vuur, wordt hij op de sederavond van Pesach binnen
genood door gezinnen met het symbolisch openen van de deur.
De grot van Elias biedt een werkelijk
spectaculair uitzicht over de bergketen. Zo ken men zelf zien welke
lastige obstakels Elias overwonnen meet hebben om de grot te kunnen
bereiken. Duizenden pelgrims geloven dat de grot helende krachten
heeft, zodat er heel het jaar door regelmatig bedevaarten en zeer
dramatische ceremonies worden gehouden. De muren zijn bedekt met
duizenden inscripties van talloze pelgrims, waarvan sommige dateren
uit de 5e eeuw.
Wie heeft de langste kabelbaan?
Om half twee gingen we de bergen in. In de bus ontspon zich een gesprek
dat draaide om de vraag welk land nu eigenlijk de langste kabelbaan had.
Massada en San Francisco vielen af, zodat uiteindelijk de bonkige Zuidafrikaan
met de kabelbaan in Cape Town won; het ding schijnt daar bijna 2 km lang
te zijn. Harry en ik als moerasdeltabewoners zwegen wijselijk.
Inmiddels
reden we op 500 m hoogte over de kam van de Carmelberg: achter ons lag
de baai (met haven en industrieterrein, dat wel) te schitteren, links
van ons strekte de vruchtbare Yisreel vallei zich uit. Rechts van ons
ontvouwde zich een weids panorama over de Middellandse Zee en voor ons
lag Klein Zwitserland op ons te wachten.
Toeristisch dorp van Druzen en
Beth Shearim
In een klein Druzendorp hielden we tien minuten halt. Het bleek er nogal toeristisch
aan toe te gaan, dat had ik niet verwacht. Een half uur later stopten we iets
langer bij de catacomben van Beth Shearim. De 20 in de rotsen uitgehouwen grafruimten
stammen uit de eerste eeuwen na Christus. De Signore was hevig geïnteresseerd
en vergeleek een en ander met de catacomben uit Rome, "You
say the Jews were not prosecuted? And yet they built catacombs, why?"
Omdat de Joden in die tijd niet in Jeruzalem begraven mochten worden,
vandaar. Steeds weer vergeleek de Italiaan de monumenten met de Romeinse historie
en eiste hij tekst en uitleg van de rol die de Romeinen er mogelijkerwijs in
gespeeld hebben. De gids werd dit voortdurende gevraag moe en begon na een tijdje
zijn uitleg steeds met hetzelfde zinnetje: "This
has nothing to do with the Romans!" Overigens, op het gebied
van oude opgravingen bleek de gids Efraim zich als een kenner te ontpoppen;
hij had enkele jaren archeologie gestudeerd aan de universiteit van Tel Aviv.
Ik liet het gezelschap iets eerder in de steek en ging alvast de bus in waar
Naomi mij met een warme glimlach begroette. We rookten samen een sigaretje,
hetgeen in de bus eigenlijk verboden was.
Meggido
Beth Shearim
Meggido, steeds opnieuw slagveld
Ons volgende bezoek gold Meggido, een belangrijke archeologische opgravingplaats.
In de Bijbel wordt die plek Armageddon genoemd, waar het Laatste Oordeel zal
plaatsvinden. De heuvel die er ligt en die half is afgegraven, herbergt in 15
verschillende lagen de restanten en ruines van evenveel steden en beschavingen.
De Kanaänitische koning Ahab liet er een ingenieus onderaards systeem bouwen
om zijn stad in tijden van belegering toch te kunnen voorzien van vers drinkwater.
Helaas was dat kanaal op dat moment niet toegankelijk voor ons. Als doekje voor
het bloeden kregen we een snelle rondleiding door het museum. waarvan me alleen
nog de leerzame maquette van de Tel bijstaat.
Megiddo
Een van de voornaamste bijbelse locaties en een
archeologische schatkamer
Megiddo
is een van de belangrijkste Bijbelse locaties in Israel. Sommige
Bijbelinterpretaties stellen dat Armageddon, de laatste strijd
tussen de krachten van goed en kwaad aan het eind van de wereld, zal
plaatsvinden in Megiddo.
Megiddo was een van de eerste steden in
Noord-Kanaan. Ze toont bijgevolg de enorme culturele, politieke en
historische veranderingen die in de loop der tijd plaatsvonden.
Megiddo was van het 4e tot 2e millennium v.Chr. een van de
machtigste centra in de wereld, en vormt nu een opmerkelijk
archeologisch relikwie en testament van een vervlogen tijd perk.
Megiddo dankt haar belang aan een combinatie
van historische, theologische en geografische redenen. De stad
staat op een heuveltop, op zo'n twintig lagen van opeenvolgende
nederzettingen van oude gebouwen. De heuvel ligt strategisch aan het
begin van een pas door de Karmelbergkam, die in de oudheid een
belangrijke handelsroute tussen Egypte en Assyrië vormde, en de stad
bewaakte de bergpas. Vanwege die strategische ligging werd er door
de jaren heen talloze malen gestreden om Megiddo en de stad wisselde
herhaaldelijk van machthebbers.
Huidige bezoekers aan Megiddo kunnen de ruïnes
van de nederzetting bewonderen en het uitstekende museum ernaast
bekijken. Het museum heeft een aantal interessante
tentoonstellingen, alsook een videopresentatie over de geschiedenis
van Megiddo. De locatie wordt gekenmerkt door oude artefacten, zoals
een enorme Kanaanitische poort uit de late bronstijd. Er is ook een
prachtig observatiepunt met majestueuze vergezichten op het gebergte
rond Nazareth en de berg Bilboa, evenals een oud mozaïek van ruim 54
m2, dat onder een gevangenis werd ontdekt. Een bezoek aan
Megiddo loont zeer de moeite als men het historisch belang ervan
beseft.
OUDE
DRUZISCHE
MANNEN
Ontsnapt aan botsing
Over de Via Maris, een 4.000 jaar oude weg die van Egypte naar Syrië leidt,
rijden we terug naar het zuiden. Ik praat met Harry over het Hebreeuws en Jiddisch.
Hij komt al zo'n 15 jaar in Israël; hij beschouwt het als zijn tweede tehuis.
Hij verstrekt me tal van praktische tips over het land, hetgeen ik op de zesde
dag van mijn bezoek een beetje als mosterd na de maaltijd ervaar. Onderweg ontsnappen
we op het nippertje aan een ongeluk. Een bus staat nét achter een bocht
dwars over de weg; gelukkig houdt Naomi haar hoofd koel en zij weet onze bus
nog net in de zachte berm tot stilstand te brengen. We rijden trouwens door
een streek met veel Arabische dorpen, die er best wel welvarend uitzien. In
ieder geval véél welvarender dan de stoffige plaatsjes in de West
Bank (bezet gebied).
Diamantcentrum Netanya
Het
is al donker als we in Netanya aankomen. We worden er met gratis koffie welkom
geheten in de Diamantbeurs. Tevens biedt men ons een korte excursie en een filmpje
in de werkplaatsen (kloven. slijpen, etc.). waar voornamelijk vaklui uit Amsterdam
en in mindere mate Antwerpen werkzaam zijn.
In de expositieruimte kunnen we
korting krijgen op de diamanten, die in prijs variëren van $ 50 tot $ 150.000!
De signore uit Italië koopt zonder met zijn ogen te knipperen voor
duizenden dollars juwelen. Omdat ik ineens een steek in mijn hoofd krijg en duizeligheden me bevangen ga
ik naar buiten een frisse neus halen. De zilte zeelucht doet me echt goed. Pas
om zeven uur word ik bij mijn hotel afgeleverd. Ik neem speciaal afscheid van
Harry - die me nog wat oude muntjes die uit de roulatie zijn toestopt - en natuurlijk
van Naomi.
