Foto's van Faraonic City langs de Nijl

Het Oude Cairo

Tegen de middag maak ik een lange wandeling langs de Nijl, de brug over en terug stroomopwaarts naar Old Cairo (dateert uit de 8-10e eeuw). Bezoek aan Koptische wijk, erg toeristisch hier, dure souvenirwinkels. In mijn eentje bezoek ik de Hangende Kerk (erg donker, maar sfeervol met een boel iconen aan de muur), andere kerken, een synagoge, een nonnenklooster en een uitgestorven begraafplaats (mooie woordspeling…). Ik krijg ruzie met een kioskhouder die me geen wisselgeld teruggeeft. Zoiets proberen zo alleen in toeristische plaatsen. Zeven haltes met de volle metro terug, eenvoudig systeem, er is slechts één lijn! Vrouwen zitten in eigen coupés. Bij het hoofdstation stap ik uit. Het is spitsuur en ik moet me een weg banen door de forenzenmassa's. Ik koop water bij een dove lotgenoot; hij zal mijn vaste leverancier van dit levensvocht worden.

Hangende kerk (Cairo)

Ooit Egyptes belangrijkste koptische kerk

 Het gebied dat Oud-Cairo (Misr el Kadima) wordt genoemd, vlak bij de Nijl in het zuiden van de stad, bevat veel koptische en orthodoxe kerken en begraafplaatsen. De kopten waren de grootste christelijke minderheid in het islamitische Egypte na de Arabische verovering. Het waren monofysieten, die in strijd met de leer van de oosterse kerk niet geloofden dat Christus zowel god als mens was. Het Arabisch was in hun kerken de meest gebruikte taal.

 Voor de komst van de Arabieren was het gebied een joods-christelijke enclave, en de kerk staat op de plaats van een Romeins fort uit het eind van de 1^e eeuw. Er zijn nog resten van het fort, waaronder de zuidelijke poort. Erbovenop bevindt zich de hangen­de kerk (al-Muallaqa), gewijd aan de Maagd Maria. Ooit werd geloofd dat de kerk een pit bezat van een door Maria gegeten olijf. De mogelijk in de 7e eeuw gebouwde kerk is vele malen herbouwd. Kansel en koorhek zijn middeleeuws en erg fraai. In de 13e eeuw was dit Egyptes belangrijkste koptische kerk. 

Vlakbij liggen de Ben Ezra - synagoge en de kerk van Sint-Sergius, naar men denkt de oudste kerk van Cairo en volgens zeggen, gebouwd boven een grot waarin Jezus, Maria en Jozef leefden toen ze op de vlucht waren voor koning Herodes. De ronde orthodoxe kerk van Sint Joris, in een van de torens van het Romeinse fort, werd na een brand in 1909 herbouwd. Het Koptisch Museum, in 1908 gesticht om het artis­tieke christelijk erfgoed te bewaren, heeft een collectie oude, op papyrus geschreven gnostische boeken, sommige in leer gebonden, de oudst bekende in leer gebonden boeken.  

De koptische paus Shenouda III is een frequent bezoeker van Cairo's hangende kerk. Het interieur van de kerk bevat muurschilderingen en koorhekken, en een marmeren kansel.

Noordelijke begraafplaats (Cairo)

 Een begraafplaats voor levenden en doden

 Halverwege de 13e eeuw hadden de heersers van Egypte een leger dat grotendeels bestond uit Turkse slaafsoldaten, Mammelukken genoemd. Nadat ze in 1250 een inval van christelijke kruisvaarders hadden tegengehouden, namen de Mammelukse leiders de macht over; hun regime zou 250 jaar standhouden.

 De Mammelukken bouwden fraaie paleizen en moskeeën, maar hun meest blijvende bijdrage aan het aanzien van Cairo was de begraafplaats die ze ten noorden van de citadel aanlegden, als aanvulling op die in het zuiden. Begraafplaatsen worden vaak steden der doden genoemd, maar deze werd ook een stad van de levenden, want mensen gingen er wonen. De meeste tomben lijken op huisjes, met een binnenplaats en twee of drie kamers waaronder de dode is begraven – op de zij liggend, onbedekt en met het gezicht naar Mekka. Deze tomben waren de bescheiden opvolgers van de piramiden van de farao's en de kamers waren bedoeld voor bezoekende familie en vrienden, om bij hun doden te kunnen overnachten, feestvieren en eten. In de 14e eeuw gingen veel mensen erin wonen. 

De sultans bouwden veel imposantere graven voor zichzelf en hun familie, zoals het mausoleum van de eerste Circassiaanse Mammelukken-sultan Burquq, die regeerde van 1382 tot 1389. Tussen 1470 en 1480 bouwde sultan Kait Bey een schitterend begrafeniscomplex met een fraaie moskee, betaald van zijn winsten in de lucratieve specerijenhandel tussen het Verre Oosten en Europa. 

De begraafplaats is inmiddels een stad geworden, met winkels, appartementencomplexen, rommelmarkten, politiebureaus, postkantoren en bushalten, al zijn de meeste straten te smal voor alles wat groter is dan een ezelskar. Er wordt ook een kudde schapen gehouden.

Al Rifa'i-moskee(Cairo)

Moskee, mausoleum en grof van de beruchte koning Farouk

 De laatste grote moskee van Cairo, met een weelderig interieur van marmer en goud, is beroemd om degenen die er zijn begraven, zoals de kedive Ismail, die vanaf 1863 Cairo moderniseerde en de aanleg van het Suezkanaal steunde (hij werd in 1879 onder druk van de Britten door de Ottomanen afgezet). Het kanaal was erg belangrijk voor het Britse wereldrijk. In 1882 annexeerden de Britten Egypte. Ze oefenden gezag uit middels een reeks Egyptische kediven, sultans en koningen.

 De Al Rifa'i-moskee werd oorspronkelijk als familiemausoleum gebouwd door Ismails moeder, prinses Khushyar. De in 1895 gestorven Ismail werd er begraven. De moskee is genoemd naar sjeik Ali al-Rifa'i, oprichter van een soefischool voor islamitisch mysticisme. Men denkt dat ook hij er is begraven. De bouw begon in de 19e eeuw, maar was pas in 1912 voltooid.

 De supervisie op de bouw berustte bij de hoofdeunuch van de prinses die zelf ook in de moskee werd begraven, net als Ismails in 1914 gestorven zoon sultan Hoessein Kamil en zijn zoon Fuad, door de Britten in 1922 als koning van Egypte erkend. Fuad stierf in 1936 en werd opgevolgd door zijn zoon, toen nog een baby maar later de befaamde koning Farouk. Farouk werd in 1952 verbannen door Egyptische officieren onder leiding van generaal Neguib en kolonel Gamel Abdel Nasser.

 Na Farouks dood in 1965 werd zijn lichaam teruggebracht naar Egypte en uiteindelijk in de moskee ter aarde besteld. Ook de laatste sjah van Perzië, Mohammed Reza Pahlavi, in 1979 uit Iran verdreven en in 1980 in Egypte gestorven, is er begraven, evenals zijn eerste vrouw Fawzia, een zuster van Farouk.

 De architectuur van de moskee is voornamelijk Mammeluks, zoals blijkt uit de koepel en de minaret.

Bab Zuweila (Cairo)

Historische 17e-eeuwse poort in de muren die de Fatimiden beschermde

 Het Fatimidische koninklijke gebied van Cairo, Al-Cahirah, was aanvankelijk omringd door muren van gedroogde aarde, maar die moesten in de 11e eeuw plaats maken voor stenen muren om een impopulaire heerser te beschermen.

 Toen de Nijl-vallei enige jaren achtereen niet overstroomd werd, verhongerde een groot deel van de bevolking, wat leidde tot opstand tegen de Fatimidische heerser al-Mustansir. Deze zette een Armeense generaal in, Badr al-Jamali, die de orde herstelde en de muren rond 1085 in steen herbouwde. Delen daarvan bestaan nog steeds, net als de reusachtige poorten in de noordelijke, oostelijke en zuidelijke muur.

 De zuidpoort, de Bab Zuweila, is genoemd naar een Berberstam van vlakbij gelegerde soldaten. Erbovenuit torenen de sierlijke minaretten van de al ­Mu'ayyid-moskee, die er rond 1420 aan werden toegevoegd. De poorten werden gesloten met door soldaten bewaakte deuren met ijzerbeslag.

 In de middeleeuwen waren de poorten centra van allerlei activiteiten. Er waren ezels te huur en koranopzeggers zegenden de voorbijgangers. Op het buitenplein traden populaire artiesten op als musici, dansers, goochelaars, fakirs en slangenbezweerders. Er waren kraampjes met zoetigheden en een markt met muziekinstrumenten, maar ook prostituees en er werden openbare executies voltrokken. Sommige misdadigers werden aan de poortdeuren genageld, sommige gespietst en sommige onthoofd, waarna hun hoofd op een staak werd geplaatst. Na de uitvinding van een mechanisch wurgapparaat – een grote koperen pop, aangedreven door een uurwerk – werd de veroordeelde daaraan vastgebonden en begon de pop wild te dansen tot zijn partner was gewurgd. In 1517 namen de Ottomanen Cairo in en de laatste Mammelukse heerser Ashram Tumanbey werd aan de poort opgehangen. Twee keer brak daarbij het touw, en pas de derde keer zijn nek. De menigte brulde.