VOORJAARSREIS

Grote Sfinx (Gizeh, Egypte)

 Duizenden jaren het symbool van Egypte

"Het woestijnzand waarop ik lig heeft me bedekt. Red me..."
Inscriptie in de droomstele van de Grote Sfinx. (De droomstele beschrijft Toetmosis IV's restauratie van het standbeeld in de oudheid.)

 De Grieken gebruikten het woord sfinx voor een Oud-Egyptisch mythologisch wezen met een mensengezicht en een leeuwenlichaam. In het Egyptische geloof bewaakten sfinxen toegangen en heiligdommen; ze vertegenwoordigden koninklijke macht en de zonnegod. De Griekse naam heeft te maken met een woord dat wurgen betekent, vandaar de mythe van de vrouwelijke sfinx van Thebe, die mensen wurgde als ze haar raadsel niet oplosten: "Wat gaat eerst op vier benen, dan op twee en dan op drie?"Toen Oedipus het juiste antwoord gaf (de mens), doodde de sfinx zichzelf.

 De grootste Egyptische sfinx is die bij Chefrens I in Gizeh, met als gezicht een portret van de farao zelf, gericht naar de zonsopgangen waarvan hij er meer dan een miljoen heeft gezien. Hij kan zijn gemaakt van een blok kalksteen dat de bouwers van Chefrens piramide over hadden, maar er zijn ook theorieën dat Chefrens vader Cheops hem bouwde, en zelfs dat hij nog veel ouder is, van ver voor de piramiden. De sfinx was onder zand bedolven in de tijd van Toetmosis IV, die hem in een droom zag. Daarin werd hem de troon van Egypte beloofd als hij de sfinx zou herstellen. Rond 1400 v.Chr. deed hij dat en hij werd farao.

 De Grote Sfinx is een van de oudste en grootste monumentale standbeelden, 57 meter lang, 6 meter breed en 20 meter hoog. De Arabieren noemden hem Abu al-Hol (vader der verschrikking). In 1380 is hij door een fanatieke moslimheerser beschadigd en vervolgens door soldaten gebruikt als doelwit voor schietoefeningen. Er zijn legenden over geheime gangen in het lichaam van de sfinx, en inderdaad hebben archeo­logen daar drie tunnels ontdekt die overigens nergens heen lijken te voeren. Zijn neus is verdwenen, maar of dat te wijten is aan vandalisme dan wel aan de inwerking van weer en tijd op het kalksteen, staat nog ter discussie. Tussen 1990 en 2000 is het beeld ingrijpend gerestaureerd.

Grote Piramide van Cheops (Gizeh)

Het enige van de zeven wereldwonderen uit de oudheid dot nog bestaat

 Het enige nog bestaande wereldwonder uit de oudheid was eeuwenlang een bron van ontzag, het middelpunt van talloze wetenschappelijke controversen en onderwerp van wilde theorieën. Een van die theorieën wil dat de piramide een accurate voorspelling van de toekomst verbergt, en geleerden en theologen hebben voortdurend geprobeerd om die te achterhalen.

 De piramide is gebouwd voor farao Cheops. de zoon van farao Snofroe. Deze grootste van alle Egyptische piramiden was oorspronkelijk bedekt met witte kalksteen zodat hij schitterde in het zonlicht. Tussen 1880 en 1890 verrichte Sir Flinders Petrie de eerste precieze metingen. De piramide was oorspronkelijk 146 meter hoog, bestond uit meer dan twee miljoen steenblokken en was zo precies gebouwd, dat het grondvlak een vrijwel volmaakt vierkant vormde met zijden van 230 meter. De bouw zou een werkploeg die tot honderdduizend man sterk kan zijn geweest, wel vijftig jaar hebben kunnen kosten, maar daarover lopen de schattingen van de geleerden sterk uiteen.

 Niet ver ervandaan ligt een cederhouten boot, in 1945 ontdekt in een van de vijf bootsleuven rond de piramide; hij wordt nu bewaard in het Zonnebootmuseum. De boot kan bedoeld zijn geweest om de dode koning te laten meereizen met de zonnegod op diens dagelijkse tocht over de hemel en door de onderwereld. Ook dicht erbij staat de iets kleinere piramide van Cheops' zoon Chefren. De grafrover en voormalig bestuurder Giovanni Belzoni drong in 1818 met behulp van explosieven de piramide binnen en moest constateren dat anderen hem allang waren voorgeweest.

De Grote Sfinx ligt vlakbij de piramide van Chefren en er is nog een derde, kleinere piramide, gebouwd door zijn zoon Micerinus. Kennelijk werd het besteden van enorme bedragen en werkkracht aan de bouw van piramiden minder populair.

Tempel van Karnak

Een van de grootste religieuze complexen ter wereld

 Na een periode van burgeroorlog verwierven de farao's van de Elfde Dynastie een stevige greep op Egypte. Thebe (nu Luxor) werd rond 2100 v.Chr. hun hoofdstad, met als gevolg dat de daar vereerde god Amon algemene erkenning kreeg. Amons partner, de godin Moet, en hun zoos Chonsoe, de maangod, wer­den samen met hem vereerd.

 Eeuwenlang werden voor deze drie goden tempels gebouwd, veranderd en uitgebreid door een hele reeks farao's. De enorme tempel van Karnak voor de koning der goden Amon (wiens naam betekent 'De Verborgene' of  'De Onkenbare'), staat midden in een complex dat meer dan 2500 ha beslaat. Amon werd meestal afgebeeld als een mens, maar ook wel als een ram, een gans en als een slang die zichzelf vernieuwt door zijn huid of te werpen. Later werd Amon geassocieerd met de zonnegod Re en was hij als Amon-Re de opperste godheid van heel Egypte. De invloed en rijkdom van Amon-Re's priesters nam zo sterk toe, dat de macht van deze heilige mannen die van de farao's zelf bedreigde.

 In de tempel van Karnak was Amons heiligste beeld verborgen in een cederhouten schrijn in het binnenste deel van het bouwwerk. Eromheen waren hallen, zuilen en poorten (pylonen) met hiërogliefen en afbeeldingen van goden en farao's. Een van de gebouwen is de spectaculaire hypostyle-hal (zuilenhal) met 134 enorme zuilen met de vorm van papyrusplan­ten; de hoogste komt tot 23 meter. Sommige van die zuilen vertonen nog sporen van hun originele kleuren.

 Er staat een kolossaal standbeeld van farao Ramses II met zijn dochter voor zijn benen, en een obelisk ter ere van Hatsjepsoet, de vrouwelijke farao uit de 15e eeuw v.Chr. Vanaf de Nijl en Luxor voerden brede, door sfinxen met ramskoppen geflankeerde lanen naar de tempel. De god werd in zijn heilige vaartuig over die lanen gedragen.

Mislukt fietsavontuur

In de namiddag met 10 man gaan we fietsen, door achterafstraatjes naar een plattelandsdorpje. De fietsen blijken echter knap waardeloos en we keren eerder terug dan gepland. Tegen de schemering geniet ik op de Corniche (boulevard langs de rivieroever) van de kleurige zonsondergang, die is hier fameus. Om acht uur diner. Ik schuif aan langs Jelle, een handelaar in tweedehandsauto's uit Friesland. Zijn vrouw heeft een oogaandoening, maar is desondanks schilderes.

Aan de andere kant een sympathiek jong stel uit B. die beiden bij een groot warenhuis op kantoor werken. Nachtelijke wandeling door de spaarzaam verlichte kasba. De sfeer hier doet in alles aan India denken: de geur, de rotzooi op straat, de exotische kleding, het loslopende vee, die drukte. Biertjes en een waterpijp op een terras. De pijp doet me niks, hij gaat steeds weer uit. Waarschijnlijk beheers ik de zuigtechniek niet goed genoeg.